عنصر آزادگی در اشعار حافظ بسیار قوی است

دکتر سید محمد ثقفی در گفتگو با خبرنگار مهر در پاسخ به این سؤال که دلیل ماندگاری حافظ و توجه معاصران به اشعار و جهان بینی او چیست ؟ گفت :عناصر تشکیل دهنده فرهنگ ایرانی 2 یا3 عنصر مهم هستند، یکی حب وطن ، ملی گرایی یا حب میهن با فرهنگ ایران باستان که نوعی شجاعت ، صداقت و این فضایل انسانی است، مظهر این عنصر فرهنگ ایرانی فردوسی است. دومین عنصر در فرهنگ ایران عنصر عرفان است، اگر مجموعه ادبیات ایران را در نظر بیاوریم در زمینه شعری ، یا حماسه است ، عرفان در کنار غزلیات وجود دارد.

وی افزود : لذا حافظ محور اصلی را در عنصر عرفانی در ادبیات ایرانی بازی می کند از این جهت نگرش ادیبان و فرهنگ دوستان به حافظ نقش مهمی دارد و عنصری را که می شود در حافظ دنبال کرد عنصر رهیدگی و آزادگی حافظ است و این در اشعار او بسیار قوی است . آنجا که می گوید از هر قید و بندی آزاد است هر آنکه قید تعلق پذیرد آزاد نیست و هر آنکه رنگ تعلق از خود دور بدارد آزاد است. خواهی آزادگی در عنصر دین ما وجود دارد مظهر این آزادگی در ادب ایران حافظ است.

این استاد جامعه شناسی دین دانشگاه آزاد تصریح کرد : مظهر این آزادگی در فرهنگ اسلامی سیدالشهدا است . به نظر من گرایشهای آزادیخواهانه و گرایشهای معنوی که در ایرانیان وجود داشته عنصر شخصیتی ایرانیان را تشکیل می دهد و نگاه ها به سوی حافظ بیشتر شده و نتیجتاً حافظ را در هر دوره ای با فرهنگ همان دوره تطبیق کرده اند و برایش شرح و بسط نوشته اند.

ثقفی در پاسخ به این سؤال که نقد حافظ از برخی آسیبهای فرهنگی تا چه اندازه می تواند به کار ما بیاید تا تحجرها و تعصبهای فرهنگی خود را کم کنیم گفت: این عبارت را بطور دیگر هم می شود گفت و آن این است که ارزیابی حافظ و موضع عرفانی وی در رابطه با تحجرها و تعصبها چه مقدار می توانند نافع باشند ، این دقیقاً نقطه بسیار اساسی در عرفان حافظ است ، از آنجائیکه روند عقاید و اندیشه ها اگر درچارچوب جزمیت و خشک اندیشی بگنجد جامعه را به تلاش یا چالش وا می دارد و نتیجتاً برخوردهای اندیشه و حتی برخوردهای فیزیکی پدید می آید . 

ثقفی در پاسخ به این سؤال که پژوهشگری گفته حافظ حافظه ماست آیا حافظ می تواند پژواک هویت ایرانی باشد ؟ گفت : این جمله اگر تمام هم درست نباشد اما بیشترین بخش جامعه ما را تشکیل می دهد. می شود گفت که درست گفته است اگر حافظ را بافت ادبیات ایرانی بدانیم در همان عناصری که گفتم معنویت، آزادگی، عدم تعصب ، زلال اندیشی در عین حال توأم با مفهوم قوی اسلامی قرآنی که در جامعه ما وجود دارد بله می شود حافظ را سمبل آن حافظه ایرانی دانست که آزادگی و معنویت و شجاعت است و عدم تعلق به یک رنگ خاص است و این در نهاد ایرانیان وجود دارد که ملت آزادیخواه و فضیلت خواهی است .